Gratis zorg voor de buurt: de wijkgezondheidscentra 01/09/2020 . Judith

image that represent Gratis zorg voor de buurt: de wijkgezondheidscentra

In 2019 sloten 23 wijkgezondheidscentra en ‘maisons médicales’, zoals ze in het zuiden heten, zich aan bij NewB. Daarvoor telde NewB er al twee onder haar rangen en ook de koepel Fédération des maisons médicales was al lid. Wijkgezondheidscentra maken medische zorg toegankelijk en zetten vooral in op bereikbaarheid, preventie en multidisciplinariteit.

De meeste van de centra in Franstalig België zijn overigens lid van de Fédération, die in het noorden van het land en in Brussel de Vereniging van Wijkgezondheidscentra (VWGC) als tegenhanger heeft. De Nederlandstalige WGC’s zijn iets minder talrijk vertegenwoordigd in de ledenlijst van NewB, maar van even groot maatschappelijk belang. In januari 2019 stelden de WGC’s samen 850 mensen te werk, waaronder 695 in loondienst en 156 vrijwilligers in meer dan 35 centra.

Wat doet het wijkgezondheidscentrum?

Zowel de VWGC als de Fédération bestaan al meer dan 40 jaar en maken deel uit van de beweging voor een toegankelijke, preventieve gezondheidszorg. Iedereen die in een bepaalde straal rond het centrum woont, kan er terecht voor eerstelijnszorg. In elk WGC vind je een interdisciplinair team met een huisarts, een verpleegkundige en ten minste één andere zorgverlener in een andere tak, bijvoorbeeld een kinesitherapeut of een psycholoog. Afhankelijk van de noden van de buurt kunnen er meerdere disciplines worden ondergebracht in het centrum. Maar de centra richten zich niet alleen op zorgverlening: ook preventie is een belangrijk onderdeel van hun programma.

“Het grootste verschil qua zorg tussen ons en de meeste huisartsenpraktijken is de multidisciplinariteit,” zegt Jo Jespers, coördinator van het Wijkgezondheidscentrum De Central in Kessel-Lo. “Wij hebben hier behalve huisartsen en verpleegkundigen ook een tandarts, een kinesist en een maatschappelijk werker onder dak. Daarnaast werken we nauw samen met deskundigen in andere disciplines. Zo zijn hier consultaties met een psycholoog, een voedingsspecialist en een vroedvrouw, maar ook een bewegingscoach en een rookstopcoach. Patiënten die bij het WGC aankloppen, krijgen de zorg die ze nodig hebben toegediend door de meest geschikte persoon.”

Yaëlle Vanheuverzwijn is coördinator van de WGC’s voor Brussel en Waals-Brabant voor de Fédération des maisons médicales. Zij is een van de oprichters van een nieuw WGC in Sint-Joost-ten-Node, waar ook de kantoren van NewB zijn gevestigd. “Omdat onze teams multidisciplinair zijn, kunnen we een globale benadering hanteren,” zegt Yaëlle. “In onze aanpak houden we rekening met de socio-economische en culturele omstandigheden en met de leefomgeving van mensen, omdat al die zaken een rol spelen in iemands gezondheid. Onze teams moeten zich daarom vaak buigen over vraagstukken die het strikt medische domein te buiten gaan.”

Een ander aspect dat de WGC’s typeert, is het preventieve luik. Omdat het WGC zo verankerd is in de buurt, is de zorg nabij en is het voor de verschillende deskundigen ook gemakkelijker om mensen rechtstreeks te bereiken, zegt Jo Jespers: “Wij gaan vaak op pad met acties omtrent voeding, psychisch welzijn, slaaptips en ga maar door. We krijgen daarbij veel steun van de stad Leuven.” En bij die preventie hoort ook emancipatie van de patiënt. “Door de specifieke zorg voor specifieke kwalen en aandoeningen, kunnen we meer aandacht schenken aan begeleiding en leren we diabetici bijvoorbeeld om zichzelf medicatie toe te dienen. Zo herwint de patiënt een stukje van haar of zijn vrijheid. Het forfaitair betaalsysteem is bevorderlijk voor de zelfstandigheid van de patiënt: wij hebben er niets aan dat patiënten voor het geringste bij ons aankloppen.”

De patiënt betaalt niet

De patiënt die in Brussel of Vlaanderen op consultatie gaat in een WGC hoeft niets te betalen. De raadplegingen worden gedekt door een forfaitair bedrag dat het WGC ontvangt voor elke ingeschreven patiënt. Het RIZIV neemt de kosten op zich via de ziekenfondsen. In Vlaanderen en Brussel werken de WGC’s zowat allemaal volgens dit principe. “Het forfait is normaal gezien bedoeld voor de basiszorg: de huisarts, de verpleging en kine,” zegt Jo Jespers. “Toch proberen we om de betalingen voor de andere diensten minimaal te houden.” In Wallonië beslissen de centra onafhankelijk of ze willen werken met een forfaitair betalingssysteem dan wel met een vergoeding per interventie. Ook dan wordt het bedrag tot een minimum beperkt en betalen patiënten bijvoorbeeld alleen het remgeld.

Zelfbestuur als kern van het beleid

Wijkgezondheidscentra zijn vzw’s. Alle opbrengst wordt meteen weer in de werking gepompt. Daarnaast participeert het personeel van de centra in het bestuur: het personeel heeft stemrecht op de algemene vergadering en ook in het bestuursorgaan zitten vaak enkele personeelsleden. In Kessel-Lo zetelen twee personeelsleden in de raad van bestuur. “In principe kan het personeel dus controle uitoefenen op het beleid,” zegt Jo Jespers.

Aan Franstalige zijde gaat het beleidsmodel nog een stapje verder. Daar werkt het personeel met zelfbestuur. Er bestaat discussie over de oorsprong en de definitie van deze manier van werken. De Fédération omschrijft het weleens als volgt: “Zelfbestuur is een gedecentraliseerd beleidsmodel voor ondernemingen met als doel de participatieve leiding door de medewerkers.” Het beleidsmodel voor de de Franstalige WGC’s vindt zijn oorsprong in het post-mei ’68 tijdperk, toen mensen zochten naar een nieuw organisatiemodel voor de gezondheidszorg wars van hiërarchie en met een eerlijke verdeling van de inkomsten. (1)

Elk maison médicale is vrij om zijn eigen vorm van zelfbestuur in te richten. “Er zijn net zoveel manieren van zelfbestuur als dat er maisons médicales zijn,” zegt Yaëlle Vanheuverzwijn.

Ten slotte heeft elk centrum recht op een of twee stemmen op de algemene vergadering van de Fédération, en op een extra stem als het WGC een door de Fédération/Vereniging erkende patiëntencomité heeft. Dit illustreert mooi in welke mate de centra hun patiënten aanmoedigen om zelf hun gezondheidszorg in handen te nemen, als verlengde van de integrale benadering van de zorgverlening.

Wat nog opvalt in het beleid van de WGC’s aan beide kanten van de taalgrens is de zeer lage loonspanning: het hoogste salaris is maximaal drie keer hoger dan het laagste.

Op dezelfde waardenschaal als NewB

We vroegen Geneviève Gyselinx, mede-oprichter van het Maison Médicale Couleurs Santé in Elsene waarom de WGC’s zich lid maakten van NewB. Een stem hebben op de algemene vergadering van een organisatie en medezeggenschap hebben over wat er met je geld gebeurt, zijn essentieel wat haar betreft. Verder heeft het vooral te maken met het in elkaar haken van de waarden van NewB en die van de centra. In een telefonisch interview zei het zo: “Samen staan we sterker.”

 

Benieuwd naar de wijkgezondheidscentra in je buurt? Neem een kijkje op de website! 

Voor Nederlandstalig België: https://vwgc.be/

Voor Franstalig België: https://www.maisonmedicale.org/


(1) Legrand Manon, “Dans les maisons médicales, on cultive l’autogestion »,  l’Alter Echo, 10/10/2015, geraadpleegd op 24/08/2020, beschikbaar via  https://www.alterechos.be/dans-les-maisons-medicales-on-cultive-lautogestion/#:~:text=L%27autogestion%20s%27y%20traduit,et%20%C3%A0%20d%27anciens%20travailleurs.